Broiler Damızlık Üretimi

Etlik Piliç Damızlıklarında Yumurta Öncesi Yemi ve Kalsiyum Metabolizması

Damızlık öncesi rasyonlar, yarkalar için çok yakında oluşacak yumurta kabuğu üretimi için gerekli ön koşullarını oluşturmak için kullanılır. İlk yumurta vücuttan 1,5–2 g kalsiyum kaybına sebep olur ki bu yemden ve medullar kemikten karşılanır. Günümüzdeki damızlık dişiler, % 85–87 pik verimini elde etmek için çok önemli olan istenilen clutch uzunluğunu (ara verilmeden yumurtlamanın olduğu birbirini takip eden günlerin serisi) sürdürebilme yeteneğine sahiptir. Dolayısıyla kalsiyum metabolizması damızlıklar için çok önemlidir.

Kafes tavuklarında erken dönemdeki yetersiz kalsiyum dengesizliği sonucu kafes yorgunluğu ortaya çıkar. Broiler damızlıkları doğal olarak yerde yetiştirilmelerinden dolayı hareket edebildikleri için bu gibi belirtiler göstermezler. Dişi hayvanlar, herhangi bir kaynaktan rasyon kalsiyumunu aramaya ilişkin doğal bir yeteneğe sahiptir ve uygun şekilde beslenmeyen damızlıklar kendi rasyon dengelerini oluşturmak için altlık ve yumurta kabuğu yemeye teşebbüs edeceklerdir. Ancak rasyondaki yetersiz kalsiyum yumurtlamanın bozulmasına sebep olacak ve bu sebeple hayvanlar yetersiz olan kendi kalsiyum depoları zenginleşene kadar yumurtlamayı durduracaklardır. Bir damızlık sürüsünde daha ağır ve erkenden cinsi olgunluğa gelen dişiler daha dezavantajlıdır. Ticari olarak yumurta öncesi kalsiyum beslemesine ilişkin üç farklı yaklaşım mevcuttur.

İlk yaklaşım; % 5 yumurta verimine ulaşana kadar % 0.9–1.0 kalsiyum içeren büyütme yeminin kullanılmasıdır. Bu uzun yıllar önce kullanılan bir sistemdir. Yumurta veriminin % 5 olduğu durumda, daha ziyade erkenden olgunluğa ulaşmış % 5 ağır hayvanların tamamı yumurta üretmektedir. Yarkalar % 1 kalsiyum içeren bir rasyonla sadece 2–3 yumurta üretebilirler.

Daha öncede bahsedildiği gibi bunu takiben, hayvanlar altlık ve/veya yumurta yemeye başlayacaklar veya çok daha yaygın bir biçimde görüldüğü üzere yumurta üretimini durduracaklardır. Bu yaklaşım dikkate alındığında, yumurta yemine geçiş yapılsa dahi silolarda önceki yem halen mevcut olacağından dolayı hayvanların yeni yemi hemen tüketmeleri söz konusu olmayacak ve sürü anlamda yumurta yemine tüketmeye başlamadan önce yaklaşık % 10–15 üretime zaten ulaşmış olabilmektedir. Gecikmeli şekilde yumurta yeminin kullanılması erken olgunlaşan ağır hayvanlar için bir dezavantaj oluşturmaktadır. Bununla birlikte bazı damızlık hatları 25–30. haftalık yaşlar arasında haftalık % 1’e varan yüksek ölümler gösterebilirler. Bu durum hipokalseminin bir neticesi olarak ortaya çıkan ve süt sığırlarındaki ‘süt ateşine’ benzer bir durum olup, kalsiyum tetanisi veya ani ölüm sendromu (SDS) olarak adlandırılır. Bu problem, özellikle cinsi olgunluktan önce, 4–6 hafta boyunca yumurta veya biraz yüksek kalsiyum içeren yumurta öncesi yem ile yemlenen üniformitesi bozuk sürülerde oldukça yaygındır ve genelde % 1 yumurta verimi elde edene kadar düşük kalsiyum içeren (max. % 1) büyütme yeminin kullanılmasıyla önlenebilir. Kalsiyum tetanisi oluştuğunda, tercihen akşam saatlerinde olmak üzere 3 gün arka arkaya hayvan başına 3 g olacak şekilde verilecek büyük partiküllü kireç taşı ile sorunun ciddiyeti azaltılabilir.

Kalsiyum yemlemesi ilgili olarak ikinci alternatif ise diğerlerine göre biraz daha ortada bir uygulama olan ve % 1.5 kalsiyum içeren klasik damızlık öncesi rasyonun kullanıldığı yöntemdir. Bu uygulama, damızlık rasyonunun içerdiği gibi % 3 kalsiyumu kullanmadan, gelişme için medullar kemikte çok daha fazla depolamayı mümkün kılar. Bununla birlikte % 1.5 kalsiyum yumurta kabuğu üretiminin sürekliliği için hala yetersiz olup bu rasyonla ovulasyon etkilenmeden sadece 4–6 yumurta üretilir. Eğer yumurta öncesi yemi kullanılıyorsa ve orta derecede kalsiyum seviyesi bu programın bir unsuru ise en geç % 5 yumurta veriminde, kullanılan rasyon değiştirilerek yumurta yemine geçilmelidir.

Üçüncü seçenek çok daha basit bir alternatif olup ilk yumurtanın (% 1 üretimden 10 gün önce) alınması ile birlikte büyütme yeminden yumurta yemine geçilmesidir. Cinsi olgunluktan önce yumurta yeminin kullanılması ile sürüde erken olgunlaşan hayvanların bile sürekli yumurta üretmeleri için yeterli kalsiyuma sahip olmaları garanti edilir. Yumurta öncesi yeminin kullanımını savunanlar, erken verilen yumurta yeminin gereğinden fazla kalsiyum sağladığını ve fazla kalsiyumun atılması zorunlu olduğu için bunun böbrek fonksiyonlarına zarar verdiğini savunmaktadırlar. Özellikle hayvanlar bronşit enfeksiyonuyla mücadele ediyorlarsa olgunluktan önceki 10–12 hafta boyunca yumurta yemi kullanımının böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkilediği belirlenmiştir. Bununla birlikte olgunluktan önce 2–3 hafta boyunca ekstra kalsiyumla yemlemenin bu tip bir zararlı etkisi yoktur. Günümüzde horozların çoğu kalsiyum ihtiyacının 4–6 katı gibi yüksek kalsiyumlu yumurta rasyonuyla yemlenmelerine rağmen bunlarda oldukça nadir böbrek yetersizliği görülür. Geçmişte kalsiyum tetanisine bağlı olarak yüksek ölümlerin görüldüğü işletmelerde, yumurta yeminin erkenden kullanımı tavsiye edilmez.

Yüksek kalsiyumlu yumurta yeminin erken kullanımı su tüketiminin artmasına, meydana gelen bu artış da dışkının su içeriğinin artmasına neden olur. Yumurtlama öncesi yüksek kalsiyumlu yumurta yemi tüketen hayvanlarda, % 1 kalsiyumlu büyütme veya % 2 kalsiyumlu yumurta öncesi yemi tüketenlere göre dışkıdaki nem içeriğinin % 4–5 daha fazla olduğunu bildirmektedir. Yüksek sıcaklık stresi altında bu problemin daha belirgin olduğunu gösteren raporlar mevcuttur. Gübredeki nem miktarının artık kronik bir hal aldığı ve dışkıdaki % 4–5 fazla nemin bir problem olmadığı hatta sorunun çözümüne bile katkıda bulunduğu bazı işletme koşulları mevcuttur. Şu anda, yüksek kalsiyumlu yemle besleme eğilimi de bu problemi vurguluyor olabilir bu yüzden daha makul miktarlarda kalsiyum içeren yumurta öncesi yeminin kullanımını zorunlu hale gelmektedir.

Özet olarak, sürüde daha erken olgunlaşan hayvanların kalsiyum ihtiyacı yumurta öncesi dönemde seçilecek kalsiyum seviyesi için bir kıstas olmalıdır. Düşük kalsiyum seviyesi içeren rasyon kullanımının uzatılması tavsiye edilmemektedir. Her ne kadar % 2 kalsiyum içeren yumurta öncesi yemin kullanımı sulu dışkıya yol açsa da hayvanların yumurta rasyonu ile erkenden tanıştırılması idealdir.

Hayvanlar yüksek kalsiyumlu rasyonların kullanımına en geç % 1 yumurta veriminde olacak şekilde başladıkları müddetçe % 2 kalsiyum içeren yumurta öncesi yemin kullanılmasında hiç bir sakınca yoktur.

Çeviren: Dilek GÖKÇEYREKKaynak: Commercial Poultry production 3  Dr S.Leeson, D.Summers